Research & Exchange

Phát biểu của Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan tại Hội thảo về “Cải cách thị trường tài chính trong Chiến lược tái cơ cấu nền kinh tế"

"Thế giới đang trải qua quá trình tái cơ cấu thị trường tài chính một cách mạnh mẽ, sâu rộng và nước ta cũng không phải là ngoại lệ với việc quyết định lấy việc cơ cấu lại thị trường tài chính với trọng tâm là tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính là một trong ba lĩnh vực quan trọng nhất trong quá trình cơ cấu lại nền kinh tế" - Nguyên Phó thủ tướng Chính phủ Vũ Khoan đã phát biểu tại Hội thảo về “Cải cách thị trường tài chính trong Chiến lược tái cơ cấu kinh tế” tại Hà Nội ngày 14/10/2013 do Ban Kinh tế Trung ương Đảng, Uỷ ban Giám sát tài chính Quốc gia và Irish Aids phối hợp tổ chức tại Hà Nội.

 

1. Trước hết tôi xin chân thành cảm ơn Ban Tổ chức đã có nhã ý cho phép tôi, một người “ngoại đạo” được tham dự, hơn thế nữa còn được phát biểu tại cuộc Hội thảo chuyên sâu này.

          Do kiến thức và thông tin rất hạn chế, tôi đã tìm đọc trước một loạt báo cáo của các nhà khoa học đóng góp cho Hội thảo để khắc phục khiếm khuyết đó.. Phải nói rằng các bản báo cáo được đọc đã bồi bổ cho tôi nhiều điều qúy giá vì chúng hàm chứa rất nhiều kiến thức uyên thâm, nhiều sự phân tích sắc xảo, nhiều kiến nghị thiết thực, đầy tính xây dựng.

          2. Hội thảo diễn ra vào một thời điểm rất đặc biệt. Tuy có những dấu hiệu cho thấy thế giới đang thoát dần ra khỏi cuộc khủng hoảng tài chính – tiền tệ và suy thóai kinh tế trầm trọng, rộng lớn và kéo dài trên 5 năm nay, trong đó “tội đồ chủ yếu” là những bất cập của thị trường tài chính song nhiều thách thức vẫn còn đó. Kinh tế nước ta cũng đã trải qua nhiều sóng gió, về nhiều mặt cũng liên quan tới hoạt động của thị trường tài chính - tiền tệ. Điều đó thêm một lần nữa cho thấy thị trường tài chính thực sự là hệ thần kinh của toàn bộ nền kinh tế; nếu nó rối loạn thì toàn bộ cơ thể suy yếu, thậm chí có nguy cơ tử vong.

          Vì tầm quan trọng như vậy nên thế giới đang trải qua quá trình tái cơ cấu thị trường tài chính một cách mạnh mẽ, sâu rộng và nước ta cũng không phải là ngoại lệ với việc quyết định lấy việc cơ cấu lại thị trường tài chính với trọng tâm là tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính là một trong ba lĩnh vực quan trọng nhất trong quá trình cơ cấu lại nền kinh tế.

          Một đặc điểm khác nữa là công việc này được tiến hành trong bối cảnh nước ta đang trong quá trình hội nhập sâu rộng hơn nữa với khu vực và thế giới, nổi lên là sự hình thành Cộng đồng ASEAN chỉ khoảng gần 2 năm nữa, sự ra đời sắp tới của TPP; FTA với EU, Liên minh thuế quan Nga – Biê-la-rút-xơ và Ca-dắc-xtan…

          Bối cảnh trên gợi ý cho chúng ta nhiều điều cần được làm rõ tại Hội thảo này và trong thời gian tới.

          3. Đề án “Cơ cấu lại hệ thống các TCTD giai đoạn 2011-2015” đã được thông qua và đang thực hiện. Tuy nhiên, Đề án mới tập trung vào 3 vấn đề ấp bách: ổn dịnh thanh khoản cho hệ thống ngân hang; lành mạnh hóa tình trạng tài chính, tập trung xử lý nợ xấu; và tái cơ cấu tổ chức, hoạt đọng và quan trị hệ tống ngân hàng. Những biện pháp đó chủ yếu mới mang tính tình thế và ngắn hạn; qua đó chưa thấy được bức tranh tổng thể và dài hạn về quá trình cơ cấu lại một cách cơ bản và dài hạn. Các bản báo cáo trình bầy ở hội thảo tôi được đọc đã đề cập rộng hơn và dài hơi hơn, tuy nhiên một số khía cạnh có lẽ cần được làm rõ hơn.

          Tựu trung lại có 5 loại vấn đề sau:

          Một là nên định vị thế nào mối quan hệ giữa cơ cấu tài chính và phát triển kinh tế và giữa ngân hàng với các thành tố khác trong cơ cấu tài chính nói riêng? Theo sự xếp loại của một số chuyên gia quốc tế, dường như nước ta thuộc loại dựa vào hệ thống ngân hàng là chính trong khi thị trường tài chính nói chung còn yếu kém. Vậy cục diện này hay dở ở chỗ nào, trong quá trình cơ cấu lại có nên và có thể điều chỉnh được không? nếu điều chỉnh thì bằng cách nào và cần những điều kiện gì?Bên cạnh đó trong những năm qua sự phối hợp giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa, giữa các tổ chức tín dụng với các thị trường khác không phải lúc nào cũng chặt chẽ, nhịp nhàng. Vậy trong quá trình cơ cấu lại TCTD và các thành tố khác của thị trường tài chính cũng như toàn bộ nền kinh tế cần làm những gì và thế nào để loại bỏ tình trạng này?

          Hai là, thể chế nhà nước đối với cơ cấu tài chính ra sao? Ở các nước ĐPT Chính phủ thực thi chính sách “kiềm chế tài chính” thường có thiên hướng hạn chế sự tham gia của ngân hàng, kiểm soát lãi suất và can thiệp vào sự phân bổ tín dụng mà hậu quả là một số ít ngân hành lớn thống lĩnh và dòng vốn chảy chủ yếu vào các doanh nghiệp lớn. Người ta coi đó là sự lệch chuẩn của cơ cấu tài chính so với cơ cấu tối ưu. Không rõ ở ta tình hình ra sao, có nên cơ cấu lại không và sửa theo hướng nào?

          Ba là, cơ cấu thị trường tài chính nên thế nào? Cơ cấu nói ở đây bao gồm cả cơ cấu các loại hình kinh doanh lẫn cơ cấu thành phần. Cho tới nay thị trường tín dụng chiếm vị trí thống lĩnh nhưng các loại hình dịch vụ còn tương đối nghèo nàn; còn các loại thị trường khác mới manh nha, còn yếu ớt, thậm chí trì trệ. Về cơ cấu thành phần thì  NHTM Nhà nước tuy có giảm dần thị phần song còn chiếm trên dưới ½,  NHTM cổ phần chiếm trên 35% về tín dụng và trên 45% về huy động, còn lại là NHNN (tương ứng khoảng 13 và 11%). Vậy thực trạng này hợp lý chưa, nên khuyến khích sự chuyển dịch theo hướng nào, điều kiện cần có là gì?

          Bốn là, nên xác lập mối quan hệ thế nào giữa quá trình cơ cấu lại thị trường tài chính với quá trình cơ cấu lại các lĩnh vực khác trong nền kinh tế nói chung vì mọi người đều biết tầm quan trọng của hệ thống tài chính – tiền tệ đối với nền kinh tế đất nước, không làm rõ được mối liên hệ ấy thì khó bề trông đợi thành công của quá trình tái cấu trúc nền kinh tế.

          Năm là, nước ta đang đối mặt với làn sóng hội nhập mới sắp ập tới. Đặc trưng của làn sóng này là rộng về phạm vi, sâu về cam kết, trong đó có nhiều cam kết liên quan tới thị trường tài chính với những đối tác hùng mạnh nhất thế giới về phương diện này. Đó là sự hình thành Cộng đồng kinh tế ASEAN vào 2 năm tới, Hiệp định đối tác xuyên Thái Bính dương (TPP), Khu vực mậu dịch tự do với Liên minh châu Âu, Hàn quốc, và cả Khu vực mậu dịch tự do với Liên minh thuế quan Nga, Biê-la-rút-xơ và Ca-dắc-xtan… Làn sóng này sẽ mở ra nhiều cơ hội song cũng đặt ra những thách thức mạnh mẽ hơn nhiều so với khi ký BTA và gia nhập WTO. Vậy thị trường tài chính nước ta cần làm gì để tạn dụng được cơ hội, ứng phó với thách thức?

Rút kinh nghiệm về thời hậu BTA và hậu WTO, không thể chỉ dừng lại ở nhận thức tư tưởng nói chung mà điều rất cấp bách là có những chính sách, biện pháp rất thiết thực, trong đó có mấy việc nên làm ngay. Đó là việc rà soát lại xem riêng về hoạt động tài chính – ngân hàng còn tồn tại những điều gì “lệch chuẩn” với thông lệ quốc tế và những cam kết quốc tế đã và sẽ chấp nhận, kể cả những luật chơi mới nẩy sinh trong cuộc khủng hoảng gần đây và cần điều chỉnh chúng ra sao? Một yêu cầu rất cấp bách nữa, có thể nói là nóng bỏng là thị trường tài chính nói chung, hệ thống ngân hàng nói riêng nên làm những việc gì để đón lõng tình hình, nhất là các đối tác của chúng ta trong các FTA mới rất mạnh và rất quan tâm tới lĩnh vực tài chính ngân hàng. Một vấn đề không nên bỏ qua mà nay hầu như không được đề cập tới là cái đích quốc tế hóa VN đồng, nhất là trong bối cảnh Nhân dân tệ đang tiến mạnh tới cái đích này và nước ta sắp trở thành thành viên Cộng đồng ASEAN tới nơi…Đó là những việc rộng lớn, phức tạp song điều đáng lo ngại là quá trình đàm phán và quá trình xếp sắp bên trong chưa thật nhịp nhàng, thậm chí dường như có tình trạng đủng đỉnh theo kiểu “nước đến chân mới nhẩy”.

Mong rằng cuộc Hội thảo của chúng ta đề xuất nhiều kiến nghị thiết thực, cụ thể để không những thực hiện thành công Đề án Cơ cấu lại hệ thống các TCTD đã được duyệt mà còn bổ sung thêm những nội dung cần thiết mang tính đồng bộ và dài hơi hơn, kết hợp với việc tích cực chủ động chuẩn bị ráo riết cho làn sóng hội nhập mới đang tràn đến ./.