Hoạt động kỷ niệm 10 năm thành lập ủy ban

Cần nâng cao vai trò và địa vị pháp lý cho UBGSTCQG

TS Trần Đình Thiên

 Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam         

Năm 2008, kinh tế thế giới và kinh tế Việt Nam đã rơi vào cuộc khủng hoảng tài chính với những dấu hiệu rất rõ nét. Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia (UBGSTCQG) ra đời trong hoàn cảnh như vậy với mục tiêu rõ ràng và là cơ quan tham mưu giúp cho Chính phủ trong việc kiểm soát kinh tế vĩ mô và hệ thống tài chính với nhiều dấu hiệu rủi ro tài chính diễn ra mạnh cùng với tỷ lệ lạm phát cao, đặc biệt là từ năm 2008 đến nay.

Là một cộng sự của Ủy ban ngay từ đầu, tôi rất chia sẻ với Ủy ban về những nỗ lực cố gắng của Ủy ban trong những ngày đầu mới thành lập và những đóng góp của Ủy ban trong nền kinh tế. Với chức năng là cơ quan giám sát, tôi đánh giá cao vai trò tham mưu, tư vấn của Ủy ban đối với Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Hàng quý, hàng năm, Ủy ban có Báo cáo kinh tế vĩ mô rất hữu ích.

Với vai trò và góc độ của một cơ quan nghiên cứu thuộc Học viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, chúng tôi được mời đến thảo luận và có những đóng góp ý kiến thẳng thắn và khách qua vào những báo cáo của Ủy ban. Tôi đánh giá cao những báo cáo đó thực sự có chất lượng, khoa học, có tính độc lập, nghiêm túc và đặc biệt là những nhận định  khách quan về kinh tế vĩ mô và thị trường tài chính. Đối với Viện Kinh tế Việt Nam, chúng tôi sử dụng coi đây là nguồn thông tin đáng tin cậy. Có thể nói, đây chính là những thành công lớn của Ủy ban. Những nhận định, đánh giá, phân tích của Ủy ban tại những Báo cáo này đã giúp Chính phủ điều hành kinh tế vĩ mô và gợi ý những giải pháp hữu hiệu trong điều hành nền kinh tế Việt Nam.

Có thể nói, 10 năm thành lập và phát triển của Ủy ban cũng trùng hợp và gắn liền với 10 năm phát triển của nền kinh tế Việt Nam và  Ủy ban đã có những đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế đất nước. Đây là điều mà tôi đánh giá cao về sự nỗ lực của Ủy ban.

Với xu hướng phát triển của kinh tế toàn cầu và kinh tế Việt Nam đòi hỏi cần có cơ quan tham mưu và tư vấn chính sách của Việt Nam cần có nhiều đóng góp hơn nữa, đưa ra nhiều giải pháp thiết thực hơn để Việt Nam có thể sẵn sàng đối mặt với sự hội nhập kinh tế toàn cầu. công nghệ thay đổi. Đặc biệt là trong giai đoạn sự thay đổi của công nghệ 4.0 gắn với sự phát triển vượt bậc về công nghệ trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Theo tôi, cái gì có cấu trúc cao nhất thì chịu tác động mạnh nhất của công nghệ hiện đại. Bản thân Việt Nam cũng như vậy, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ hiện đại trên thế giới sẽ tác động trực tiếp và có tầm ảnh hưởng lớn đối với  cấu trúc của hệ thống tài chính, nơi được coi là lĩnh vực cao nhất của nền kinh tế. Như vậy, Việt Nam đang đứng trước thách thức và nguy cơ như vậy thì không còn cách nào khác, Việt Nam phải mạnh mẽ vươn lên trong hội nhập, có đủ năng lực và sự chống đỡ trong tiến trình toàn cầu hóa.  Hiện nay, việc chuyển đổi sang cấu trúc liên kết về tài chính và tiền tệ thay đổi ở trình độ công nghệ cao hơn, vấn đề tự do hóa, toàn cầu hóa sẽ tác động trực tiếp lên nền kinh tế, vì vậy đòi hỏi chúng ta phải tự vệ và phải có sự chuẩn bị tốt hơn, thích ứng nhanh hơn với mọi điều kiện hội nhập nhưng vẫn đảm bảo tính bền vững cho nền kinh tế.

Sự thay đổi về công nghệ hiện đại gắn với sự phát triển công nghệ của hệ thống tài chính sẽ vừa là cơ hội nhưng cũng là thách thức rất lớn. Trong bối cảnh như vậy thì hệ thống giám sát tài chính độc lập phải tăng cường lên và cấu trúc giám sát và phòng chống rủi ro của hệ thống tài chính ngân hàng và kinh tế vĩ mô nói chung cũng phải thay đổi theo. Vì vậy, UBGSCTCQG cần phải được bổ sung thêm chức năng, nhiệm vụ để nâng cao vai trò tham mưu, tư vấn cho Thủ tướng trong việc định hình được những cơ hội, thách thức và rủi ro hệ thống trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Từ đó, Ủy ban sẽ đề ra được các những giải pháp tích cực trong điều hành thị trường tài chính và kinh tế vĩ mô.

 Về mặt tổ chức, Ủy ban phải thể hiện được là vai trò của một cơ quan giám sát tối cao về tài chính nhưng mang tính độc lập, tính bao trùm và liên kết hệ thống rất mạnh. Hiện nay, các cơ quan gián sát tài chính cụ thể như NHNN, Bộ Tài chính, UBCKNN đều có bộ phận giám sát riêng nhưng phải có chức năng giám sát tổng thể tối cao thì vai trò và chức năng của Ủy ban cần phải được tăng lên, thay đổi theo hướng giám sát độc lập cao hơn nữa. Hiện nay, chức năng giám sát của Ủy ban chưa được thực thi rõ ràng, vì vậy trong thời gian tới Ủy ban cần phải nghiên cứu sâu hơn, cần giám sát như thế nào, cần những năng lực gì và công cụ ra sao? Đó là điều mà UBGSTCQG phải làm và đây cũng chính là điều mà chức năng đó đặt luôn cho Ủy ban.

Hiện nay, UBGSTCQG đã tròn 10 tuổi nhưng phải tạo cho Ủy ban chức năng  nhiệm vụ, cơ chế và các điều kiện tiếp cận.  Đặc biệt là cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đòi hỏi Ủy ban phải làm rất sớm, khẩn trương và tính cấp bách lên hàng đầu. Chẳng hạn như Bitcoin có tính chi phối đến thị trường tài chính và đảo lộn nền kinh tế Việt Nam, cần nghiên cứu tính ích lợi và những hệ lụy của nó. Nếu có lợi thì quốc gia này có nên tham gia vào không? Năng lực và rủi ro của chúng ra sao? Đó là chưa kể cấu trúc thanh toán không dùng tiền mặt, liên kết tiền tệ quốc tế thay đổi, việc ứng dụng rộng rãi của thanh toán điện tử và đó là nhiệm vụ trọng tâm đặt ra cho Ủy ban là phải có hướng đề xuất về sự phát triển của mình. Nếu Ủy ban được bổ sung thêm các chức năng thì vị thế sẽ khác.

Việt Nam có thể học tập kinh nghiệm về một số mô hình của các nước, mỗi hệ thống có những ưu điểm khác nhau nhưng đối với mỗi nền kinh tế thì không một nước nào có thể tránh khỏi rủi ro tài chính và có những thay đổi và biến động lớn, mỗi nơi có những hoàn cảnh khác nhau. Chẳng hạn, đối với Châu Âu, nền kinh tế chặt chẽ và chắc chắn mà cũng bị ảnh hưởng, hay Nhật Bản cũng là một nước cường quốc kinh tế thứ 2 trên thế giới vẫn chịu ảnh hưởng và tác động. Hay Mỹ cũng chịu tác động của khủng hoảng toàn cầu. Đó không phải sự lỏng lẻo mà cấu trúc của nền tảng vật chất và lực lượng sản xuất thay đổi và thể chế không theo kịp dẫn đến sụp đổ. Như Trung Quốc nguy cơ sụp đổ từ rủi ro tài chính là rất lớn, họ tăng trưởng mạnh và sức mạnh ào ạt nhưng vẫn phải đối mặt với rủi ro tài chính. Việt Nam cũng phải đáng học và không có mô hình nào chắc chắn 100%, chỉ có điều mỗi thứ chúng ta phải nhận diện và chúng ta đang ở trong thế một nền kinh tế chuyển đổi cấu trúc tài chính và gắn với đó là sự thay đổi công nghệ lớn và đây chính là thách thức kép mà chúng ta phải làm và nếu chúng ta học bất cứ cái gì cũng là nguy cơ. Việt Nam không chỉ dừng lại ở tái cơ cấu hệ thống tài chính mà phải xây dựng hệ thống tài chính tiếp cận được tương lai, có nền tảng trong tương lai thì nền tài chính mới an toàn, gắn kết với công nghệ hiện đại, an toàn của công nghệ 4.0 và phù hợp hơn là đóng đinh vào một mô hình tài chính cụ thể. Mọi mô hình tài chính cụ thể đều có tiềm ẩn những rủi ro và chúng ta phải lường trước rủi ro để tránh khỏi những nguy cơ đó.

XT-CG (Lược ghi theo bài phỏng vấn)