Hoạt động kỷ niệm 10 năm thành lập ủy ban

Từng bước vượt khó khăn, vững bước đi lên

TỪNG BƯỚC VƯỢT QUA KHÓ KHĂN, VỮNG BƯỚC ĐI  LÊN          

Ngày đầu thành lập

Ra đời trong bối cảnh cuộc khủng hoảng tài chính bao trùm toàn cầu, Việt Nam cũng không tránh khỏi cơn bão khủng hoảng và chịu tác động không nhỏ từ cuộc khủng hoảng này, phản ánh những khó khăn chung và chưa từng thấy của nền kinh tế, tăng trưởng theo mô hình cũ. Lúc này, Chính phủ phải đương đầu với những vấn đề rất lớn về ổn định kinh tế vĩ mô và ổn định hệ thống tài chính tiền tệ. Chính phủ đã dành mọi nguồn lực, tài lực để đạt mục đích tăng trưởng cao. Thời điểm này, Chính phủ và Lãnh đạo Chính phủ đã có suy nghĩ từ rất sớm về việc nghiên cứu xây dựng mô hình cơ quan giám sát tài chính của Việt Nam như thế nào để có thể tránh khỏi tình trạng như các nước phải chịu sự tác động và những cú sốc từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.  Chính phủ đã khẩn trương giao Bộ Tài chính chủ trì, xây dựng Đề án mô hình giám sát tập đoàn tài chính độc lập. Thực hiện theo chỉ đạo từ Chính phủ, Bộ Tài chính đã kịp thời thành lập Đoàn khảo sát tham quan và học tập mô hình tại Nhật Bản, Anh, Hàn Quốc…về mô hình Ủy ban Giám sát tài chính độc lập.

Trước tình hình đó, cùng với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu lan rộng và sự tác động đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế Việt Nam khiến nền kinh tế lâm vào tình trạng khó khăn. Lúc bấy giờ, Chính phủ đã tổ chức nhiều phiên họp bàn về việc tất yếu phải thành lập một cơ quan giám sát tài chính của Việt Nam với chức năng tham mưu cho Thủ tướng về giám sát chung thị trường tài chính và điều phối chức năng giám sát tài chính. Và ngày 3/3/2008, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia đã được thành lập theo Quyết định số 34/2008/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ nhằm chống đỡ những cú sốc từ bên ngoài cho hệ thống tài chính Việt Nam.

Khó khăn chồng chất khó khăn

Mặc dù những ngày đầu mới thành lập, về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức và hoạt động của Ủy ban còn khác nhiều so với kết quả khảo sát của Bộ Tài chính tại một số nước và hoạt động của Ủy ban cũng khác  nhiều so với Đề án thành lập cơ quan giám sát tài chính theo kiến nghị ban đầu của Bộ Tài chính.

Tại một số quốc gia có Ủy ban Giám sát tài chính (UBGSTC) độc lập hoạt động theo mô hình là cơ quan giám sát tổng thể nhưng trực tiếp còn ở Việt Nam chưa áp dụng theo mô hình đó. Thậm chí đối với một số nước, UBGSTC còn có chức năng bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong lĩnh vực tài chính tiền tệ. Cơ quan này có chức năng giám sát sự tuân thủ và xử lý những vi phạm trong hoạt động của các định chế tài chính bao gồm Ngân hàng (TCTD), Bảo hiểm, các Công ty chứng khoán.

 Ở Việt Nam chưa có mô hình như vậy, nếu phải có sự chuẩn bị lớn và  đồng thuận về mô hình tổ chức, địa vị pháp lý, chức năng nhiệm vụ và chờ hoàn thiện đầy đủ những yếu tố đó thì có lẽ Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia (UBGSTCQG) sẽ không đóng góp được gì cho hoạt động của Chính phủ và Nhà nước trong bối cảnh các vấn đề của cuộc khủng hoảng tài chính trong và ngoài đang là vấn đề bức bách yêu cầu cần phải giải quyết ngay. Đó là lý do Thủ tướng Chính phủ ra quyết định thành lập Ủy ban mặc dù chưa chờ hình thành đầy đủ các mô hình tổ chức nhưng Ủy ban phải bắt đầu vào xử lý những việc mà Chính phủ yêu cầu khi mà các Bộ, ngành chưa đáp ứng được hết các yêu cầu đó.

Chúng tôi đã triển khai nghiên cứu ở các nước về mô hình UBGSTC, có nước là Ủy ban giám sát độc lập cả thị trường tiền tệ lẫn thị trường tài chính, cả bảo hiểm, nhưng cũng có nước tách ra làm một hoặc hai chức năng để giao cho Ủy ban. Có thể nói, không có nước nào thành lập UBGSTC mà chỉ có chức năng tham mưu cho Thủ tướng như UBGSTC của Việt Nam. Chúng tôi cho rằng đó cũng là cái khó nhưng cũng là cái thuận, khó là bởi vì mình làm cái chưa ai làm, nhưng cái thuận lợi là ở chỗ mình làm được một số việc khi chưa ai bắt tay vào làm và mình đáp ứng được một số việc mà yêu cầu của Lãnh đạo Đảng, Chính phủ đưa ra. Chúng tôi tập trung làm tham mưu, tư vấn cho Chính phủ, đặc biệt là tham mưu trong lĩnh vực chính sách tài chính tiền tệ. Thông qua việc tập hợp hình thành kênh số liệu nghiên cứu các tài liệu bên trong, bên ngoài để đưa ra những nhận định, những cảnh báo về chiều hướng phát triển của nền tài chính tiền tệ và những khuyến nghị cần thiết để giúp Chính phủ đưa ra những cân nhắc để làm cho thị trường ổn định lại và phát triển bền vững hơn. Và cuối cùng, chúng tôi làm là trong quá trình đó hình thành nên bộ máy đầy đủ hơn đồng thời làm việc với Lãnh đạo Chính phủ và các cơ quan liên quan để xác định cho mình một chỗ đứng với một mạng lưới tổ chức, một mô hình hoạt động sao cho dần dần khẳng định được Ủy ban cần thiết cho hệ thống tài chính.

Vào thời điểm đó, công việc chính của Ủy ban là vừa hình thành mô hình tổ chức, vừa định hình chức năng, nhiệm vụ đồng thời phải thực hiện ngay chức năng là cơ quan tham mưu, tư vấn cho Chính phủ trong việc giám sát hoạt động của thị trường tài chính tiền tệ và xây dựng kế hoạch điều hành chính sách kinh tế vĩ mô. Ủy ban phải đưa ra cảnh báo sớm rủi ro và đưa ra những khuyến nghị chính sách cần thiết, đặc biệt là thị trường tài chính tiền tệ nhằm làm cho hoạt động tài chính tiền tệ của Việt Nam không bị rơi vào sự đổ vỡ như một số nước trên thế giới đã xảy ra vào thời điểm đó.

Ủy ban đã tham vấn trực tiếp đối với Chính phủ trong chính sách điều hành kinh tế vĩ mô đặc biệt là chính sách tài chính tiền tệ. Hàng tháng, Ủy ban đã báo cáo trong cuộc họp Chính phủ thường kỳ và thường trực Chính phủ mời Lãnh đạo Ủy ban đóng góp ý kiến trực tiếp, bày tỏ ý kiến của mình về lĩnh vực tài chính, các chính sách đó nên hay không nên, được hay không được, được điều chỉnh như thế nào, sử dụng hay không sử dụng.

Từng bước khẳng định vị thế

Có thể nói, dưới góc độ của cơ quan tham mưu, tư vấn cho Thủ tướng Chính phủ nhưng chức năng, nhiệm vụ của Ủy ban hoàn toàn khác biệt với các Bộ, ngành khác hoặc những chuyên gia tài chính ngân hàng khác.

Một khía cạnh khác, chính hoạt động của Ủy ban đã đi vào những đánh giá ban đầu về trạng thái của hoạt động tài chính tiền tệ, đặc biệt là đi sâu vào hoạt động tín dụng, hoạt động của TCTD, hoạt động của công ty bảo hiểm, các công ty chứng khoán và thị trường chứng khoán, tìm ra tác động qua lại ảnh hưởng chéo với nhau ảnh hưởng đến sự ổn định với nhau, ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển lành mạnh của thị trường tài chính.

Với vai trò như là bác sĩ chuẩn đoán bệnh, nếu như các Bộ, ngành có thể đi sâu vào hoạt động các bộ phận của cơ thể, có thể đánh giá hệ tim mạch, hệ tiêu hóa tốt hay không tốt thì Ủy ban phải đóng vai trò bác sỹ tổng hợp kết luận để đánh giá tổng thể có thể không đánh giá chi tiết nhưng qua số liệu chuẩn đoán của các ngành, đưa ra các kết luận tổng hợp về sức khỏe của nền kinh tế và có những vấn đề vướng mắc gì cần được giải quyết. Với quan điểm và góc độ nhìn nhận đánh giá riêng, Ủy ban đã đưa ra quan điểm không làm trùng lặp với chức năng của các cơ quan khác. Tại thời điểm đó, Ủy ban đã có cách đánh giá riêng, tức là nhìn nhận tác động chéo qua lại giữa các lĩnh vực tài chính ảnh hưởng như thế nào đến nền kinh tế, đặc biệt là sự lành mạnh của hệ thống tài chính tiền tệ nói riêng và kinh tế vĩ mô nói chung. Đây là sự nỗ lực và hướng đi riêng của Ủy ban được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đồng tình và yêu cầu Ủy ban làm tốt hơn và thông qua ý kiến đóng góp của Ủy ban giúp Chính phủ thực hiện tốt việc điều hành kinh tế vĩ mô.

          Với vai trò là người đặt nền móng đầu tiên cho Ủy ban, tôi cũng cảm thấy mình có khá nhiều trách nhiệm đối với vận mệnh của Ủy ban, đối với chức năng, vai trò nhiệm vụ của nó đặc biệt là với sự đóng góp của Ủy ban. Phải thừa nhận rằng, lúc đó với nguồn nhân lực có hạn, cơ sở vật chất có hạn, địa vị pháp lý có hạn và nhiều yếu tố khó khăn khác nhưng thời gian đó, chúng tôi đã nỗ lực vượt qua và có đóng góp nhiều cho Chính phủ. Những khuyến nghị chính sách của Ủy ban so với các Bộ, ngành chức năng đã đưa ra bức tranh tổng thể của thị trường tài chính và đưa ra những cảnh báo rủi ro tiềm ẩn. Ngoài ra, Ủy ban đã có nhiều đóng góp vào những quyết sách điều hành nền kinh tế vĩ mô của Chính phủ mà những quyết sách ấy giúp cho Việt Nam vượt ra được khủng hoảng và có được những thành quả ngày càng lớn hơn.

Thời điểm khủng hoảng tài chính 2008-2009, thế giới đã đánh giá Việt Nam sẽ đổ vỡ sau khủng hoảng nếu không có những quyết sách đảm bảo sẽ kéo theo tiểu khủng hoảng tại Việt Nam. Với sự nỗ lực của Đảng và Chính phủ,Việt Nam cần thay đổi mô hình tăng trưởng, cơ cấu kinh tế cho phù hợp với bước phát triển mới. Việt Nam đã từng bước vượt qua những thách thức của thời kỳ ấy và đã giữ không có sự đổ vỡ của thị trường tài chính tiền tệ. Kinh tế vĩ mô của Việt Nam đã được ổn định. Đến nay, sự ổn định đó đã được duy trì 5 năm, lạm phát đã giữ được mức dưới 5%, thậm chí ở mức thấp 3%, chưa từng có trong lịch sử. Việt Nam đã lấy lại được tốc độ tăng trưởng dù chưa cao so với những kỳ trước nhưng đã cao hơn mức kỳ vọng.

Trong cuộc họp Chính phủ thời kỳ, tại thời điểm Quý I/2009 là mức đáy của tăng trưởng, tôi đã đóng góp ý kiến và đưa ra nhận định kinh tế Việt Nam có dấu hiệu phục hồi và tình hình sẽ khả quan hơn. Một số bạn bè đồng nghiệp cho rằng tôi lạc quan quá. Tôi nghĩ rằng Việt Nam sẽ vượt qua được khó khăn, thách thức này và đó là sự nỗ lực rất lớn của toàn Đảng, toàn dân, của toàn doanh nghiệp và cũng phải nói cũng phải trả giá khá đắt về sự ổn định và tăng trưởng đó và Việt Nam đã thành công, kinh tế đã hồi phục, từng bước ổn định và tăng trưởng. Thành công đó cũng có sự góp phần của Ủy ban, Ủy ban đã cùng lăn lộn với Chính phủ, các Bộ, ngành đưa ra những khuyến nghị phù hợp cho Chính phủ để đưa ra quyết sách thích hợp trong điều hành kinh tế vĩ mô. Và đấy là chúng tôi tự hào về việc mình đã làm và đã đóng góp.

Chúng tôi  tự hào đã điều chỉnh dần hoạt động và công việc chúng tôi làm chưa làm trùng lặp hoặc lấn sân của tổ chức nào, mặc dù việc mình làm có những lúc có biểu hiện bên ngoài có thể hơi giống các Bộ, ngành chức năng ở điểm này, điểm khác nhưng Ủy ban với sản phẩm “Báo cáo ổn định tài chính” cho thấy Ủy ban đã đi đúng hướng làm vai trò của bác sĩ chuẩn đoán, kết luận tổng hợp dựa trên cơ sở bác sỹ chuyên khoa các lĩnh vực khác nhau để đưa ra kết luận quan trọng về sức khỏe của nền kinh tế. Trong thời gian qua, Ủy ban đã có nhiều sản phẩm nổi bật, nhiều báo cáo quan trọng như: Báo cáo tham mưu giải pháp chủ yếu nhằm thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội các năm, Báo cáo về điều hành chính sách tiền tệ và Báo cáo tổng quan thị trường tài chính, Báo cáo các kịch bản kinh tế - tài chính giai đoạn 2016-2020…Các báo cáo trên của Ủy ban đã đưa ra những phân tích, đánh giá về diễn biến kinh tế vĩ mô, đánh giá tác động của kinh tế thế giới đến kinh tế Việt Nam, tác động qua lại giữa thị trường tài chính đến kinh tế vĩ mô và kịp thời đề xuất các giải pháp cho Chính phủ trong điều hành kinh tế vĩ mô để ổn định và phát triển kinh tế Việt Nam bền vững hơn.

Thế hệ trẻ cần tiếp nối truyền thống của thế hệ đi trước

10 năm quả là ngắn mà nhất là đối với đơn vị hình thành từ con số 0 nếu coi tôi là người ban đầu thì là con số 1. Nhưng phải nói rằng, cá nhân tôi và những thế hệ ở Ủy ban nên tâm niệm trước khi đòi hỏi sự thừa nhận của các nhà lãnh đạo và cơ quan chức năng thì hãy chứng tỏ mình cần thiết cho hoạt động của bộ máy này. Sự cần thiết của Ủy ban và những đóng góp của Ủy ban cho nền kinh tế sẽ được khẳng định hơn về địa vị pháp lý…Điều quan trọng nhất là  thiết chúng ta phải có sự nhìn nhận đánh giá tổng thể nền kinh tế nói chung và hệ thống tài chính nói riêng để luôn luôn đưa cảnh báo sớm rủi ro và có những khuyến nghị kịp thời giúp lành mạnh hóa hệ thống tài chính. Điều này sẽ giúp cho sức khỏe của nền kinh tế nước ta không rơi vào cơn bão bệnh như khủng hoảng mà một số nước đã từng xảy ra. Như vậy, sẽ giúp cho nền kinh tế Việt Nam ngày càng ổn định và phát triển bền vững.

Tôi nghĩ rằng, các thể hệ cán bộ của Ủy ban phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, tích lũy kinh nghiệm để ngày càng đóng góp nhiều hơn cho Ủy ban. Bên cạnh đó, tôi mong muốn Chính phủ, Lãnh đạo Chính phủ và  các cơ quan chức năng đưa ra những quyết sách về việc nâng cao địa vị pháp lý cho Ủy ban và bổ sung thêm chức năng, nhiệm vụ cho Ủy ban để phát huy tốt hơn vai trò của Ủy ban giúp cho Lãnh đạo Chính phủ và Lãnh đạo Nhà nước có luồng ý kiến tham mưu, tư tưởng, khuyến nghị giám sát tương đối độc lập với các cơ quan chuyên ngành nhằm tạo thành kênh thông tin, luồng ý kiến khác nhau, kênh tham khảo có giá trị để giúp cho Lãnh đạo Chính phủ đưa ra những quyết sách đúng đắn trong điều hành kinh tế vĩ mô.

Thị trường tài chính tiền tệ Việt Nam còn non trẻ, trong bối cảnh phải hội nhập sâu rộng vào thị trường tài chính quốc tế, Việt Nam đỏi hỏi phải thích ứng nhanh nhạy.  Nhưng quá trình đó không tránh khỏi những nguy cơ rủi ro tiềm ẩn mà có thể tích tụ lại và gây ra hậu quả nặng nề đối với nền kinh tế. Do đó, chúng ta cần phải tham khảo và học tập mô hình của các nền kinh tế lớn trên thế giới để rút ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

Nhóm thực hiện: XT-CG-LH