English
29/102018
Công tác thu thập và quản lý thông tin giám sát thị trường tài chính

Ngày 03/03/2008 Thủ tướng Chính phủ đã kí ban hành Quyết định số 34/2008/QĐ-TTg về việc thành lập Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia (Ủy ban). Theo quy định tại Quyết định này, Ủy ban có chức năng tham mưu, tư vấn cho Thủ tướng Chính phủ trong điều phối hoạt động giám sát thị trường tài chính quốc gia (ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm); giúp Thủ tướng Chính phủ giám sát chung thị trường tài chính quốc gia. Để thực hiện chức năng được giao, theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Ủy ban được tổ chức với 5 đơn vị cấp vụ trực thuộc, trong đó Trung tâm Thông tin giám sát tài chính quốc gia là một trong 5 đơn vị cấp vụ thuộc Ủy ban, có nhiệm vụ thu thập, tổng hợp, phân tích, xử lý thông tin báo cáo từ các tổ chức tài chính, tổ chức khác hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng – chứng khoán – bảo hiểm, các bộ, ngành liên quan để xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ cho hoạt động của Ủy ban; nghiên cứu xây dựng cơ chế thu thập thông tin, quy trình khai thác, xử lý dữ liệu, quản lý, vận hành, bảo mật thông tin phục vụ hoạt động của Ủy ban. Về nội dung bài viết này tập trung vào các khía cạnh sau: (i) Phạm vi và quy mô thu thập thông tin của Ủy ban; (ii) Cơ chế và hình thức thu thập thông tin tại Ủy ban; (iii) Thực trạng công tác xử lý, quản lý thông tin tại Ủy ban; (iv) Một số kiến nghị và giải pháp.

 

  1. Phạm vi và quy mô thu thập thông tin của Ủy ban GSTCQG

Để có đủ thông tin phục vụ thực hiện các chức năng, nhiệm vụ được giao, phạm vi thu thập thông tin của Ủy ban do Trung tâm thông tin giám sát tài chính Quốc gia (Trung tâm) trực tiếp triển khai là khá rộng, bao gồm toàn bộ các tổ chức tín dụng (TCTD), các công ty chứng khoán, công ty QLQ, các quỹ đầu tư phát triển, các công ty bảo hiểm và các tổ chức tài chính (TCTC) khác được thành lập và hoạt động tại Việt Nam. Thực tế, có thể hiểu phạm vi thu thập thông tin Ủy ban bao trùm toàn bộ các TCTC hoạt động tại Việt Nam, tương đương với phạm vi thu thập thông tin của 03 cơ quan quản lý chuyên ngành: Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (thuộc Bộ Tài chính). Thống kê đến thời điểm 31/12/2017, Trung tâm đã và đang triển khai thu thập thông tin báo cáo từ hơn 320 TCTC với nhiều loại báo cáo và hình thức đa dạng, trong đó bao gồm 119 tổ chức tín dụng, 87 Công ty chứng khoán, 42 công ty QLQ, 61 công ty BH, 16 quỹ đầu tư phát triển tỉnh, thành phố. Riêng hệ thống các TCTD, do hạn chế nguồn lực nên Ủy ban mới chỉ triển khai thu thập thông tin báo cáo từ các NHTM, công ty tài chính và công ty cho thuê tài chính; chưa triển khai thu thập thông tin báo cáo từ hơn 1.000 QTDND cơ sở.

Tình hình thu thập số liệu báo cáo các TCTC định kỳ theo quy định

Đối với các Tổ chức tín dụng: Thu thập theo định kỳ số liệu, cụ thể: báo cáo mẫu biểu định kỳ ngày gồm 18 mẫu biểu (tương ứng 574.992 biểu/năm); định kỳ 03 kỳ/tháng gồm 02 mẫu biểu (tương ứng 8.712 biểu/năm); định kỳ tháng gồm 122 mẫu biểu (tương ứng 177.144 biểu/năm); định kỳ quý gồm 75 mẫu biểu (tương ứng 36.300 biểu/năm); định kỳ 06 tháng gồm 07 mẫu biểu (tương ứng 1.694 biểu/năm); định kỳ năm gồm 11 mẫu biểu  (tương ứng 1.331 biểu/năm) và các báo cáo mẫu biểu do Ủy ban xây dựng.

Các công ty Chứng khoán: Thu thập theo định kỳ số liệu, cụ thể: báo cáo mẫu biểu định kỳ tháng gồm 03 mẫu biểu tương ứng 2.988 biểu/năm; 03 đầu báo cáo mẫu biểu định kỳ quý tương ứng 996 biểu/năm; 04 đầu báo cáo mẫu biểu định kỳ 06 tháng tương ứng 664 biểu/định kỳ năm; 03 đầu báo cáo định kỳ năm tương ứng 249 biểu và các báo cáo mẫu biểu do Ủy ban xây dựng.

Các công ty Bảo hiểm: Thu thập theo định kỳ số liệu, cụ thể: báo cáo mẫu biểu định kỳ tháng gồm 05 mẫu biểu tương ứng 3.660 biểu/năm; 38 đầu báo cáo mẫu biểu định kỳ quý tương ứng 9.272 biểu/quý; 04 đầu báo cáo mẫu biểu định kỳ 06 tháng tương ứng 488 biểu/định kỳ năm; 03 đầu báo cáo định kỳ năm tương ứng 244 biểu và các báo cáo mẫu biểu do Ủy ban xây dựng.

Các công ty Quản lý quỹ: Thu thập theo định kỳ số liệu, cụ thể: báo cáo mẫu biểu định kỳ tháng gồm 04 mẫu biểu tương ứng 2.064 biểu/năm; 03 đầu báo cáo mẫu biểu định kỳ quý tương ứng 516 biểu/quý; 03 đầu báo cáo mẫu biểu định kỳ 06 tháng tương ứng 258 biểu/định kỳ năm; 04 đầu báo cáo định kỳ năm tương ứng 172 biểu và các báo cáo mẫu biểu do Ủy ban xây dựng.

  1. Cơ chế và hình thức thu thập thông tin tại Ủy ban

Theo quy định tại Quyết định số 34/2008/QĐ-TTg ngày 03/03/2008 về việc thành lập Ủy ban GBGSTCQG; Quy chế tổ chức và hoạt động của Ủy ban ban hành kèm theo Quyết định số 79/2009/QĐ-TTg ngày 18/05/2009; và các văn bản chỉ đạo liên quan của Thủ tướng Chính phủ thì các bộ, ngành chức năng và các tổ chức tài chính, tổ chức có liên quan có trách nhiệm cung cấp thông tin cho Ủy ban.

Về hình thức thu thập thông tin báo cáo Ủy ban triển khai các cơ chế khuyến khích các đơn vị cung cấp báo cáo theo nhiều hình thức khác nhau nhưng chủ yếu dạng file điện tử. Theo quy định tại các văn bản chế độ báo cáo hiện hành, có thể phân loại phương thức, hình thức cung cấp thông tin báo cáo ở 3 cấp độ:

Thứ nhất, báo cáo dạng mẫu biểu gửi qua đường bưu điện (báo cáo thủ công). Hình thức báo cáo này thường được áp dụng đối với báo cáo bằng mẫu biểu, có thời lượng thông tin (số trang) nhiều. Tuy nhiên, trong điều kiện hiện tại còn rất ít báo cáo và ít đơn vị đơn thuần áp dụng phương thức này.

Thứ hai, báo cáo dạng mẫu biểu kết hợp gửi qua đường bưu điện và gửi file điện tử (file không cấu trúc). Đây là hình thức báo cáo áp dụng phổ biến, bao gồm cả báo cáo tài chính và báo cáo thống kê nghiệp vụ. Tuy nhiên, việc thiết kế các mẫu biểu chưa hướng tới ứng dụng công nghệ để nhận dạng, chuyển hóa sang dạng dữ liệu chỉ tiêu điện tử, tạo điều kiện để tổng hợp tự động số liệu báo cáo. Bên cạnh đó, file báo cáo cũng không được quy định chuẩn định dạng nên các đơn vị sử dụng nhiều định dạng khác nhau (có thể là .exl,.doc, .pdf hoặc file hình ảnh,…), hoặc một số trường hợp áp dụng định dạng là file excel (.xls), nhưng nội dung chi tiết báo cáo lại không áp dụng định dạng dòng, cột thống nhất,… Do đó, cùng một mẫu báo cáo nhưng các đơn vị báo cáo lại trình bày với nhiều form mẫu, thể thức khác nhau.

Cuối cùng, báo cáo dạng chỉ tiêu tiện tử được mã hóa với file cấu trúc riêng. Phương thức báo cáo này mới chỉ áp dụng đối với nhóm TCTD. Theo quy định hiện hành của NHNN, hầu hết các báo cáo thống kê nghiệp vụ được thực hiện dưới hình thức chỉ tiêu và tạo lập file cấu trúc, cung cấp qua đường truyền kết nối riêng (quy định cụ thể mã đơn vị báo cáo; mã chỉ tiêu, mẫu biểu báo cáo; cấu trúc file chỉ tiêu,…). Đối với các báo cáo này, đơn vị nhận báo cáo phải ứng dụng công nghệ tin học phù hợp để tiếp nhận và trang bị hạ tầng công nghệ tổ chức kho dữ liệu, các phần mềm ứng dụng nhận dạng, xử lý và khai thác, lưu trữ, quản lý báo cáo.

  1. Thực trạng công tác xử lý, quản lý thông tin tại Ủy ban

Từ thực tế nêu trên, công tác xử lý, khai thác và quản lý báo cáo tại Ủy ban gặp rất nhiều khó khăn do khối lượng báo cáo lớn, hình thức báo cáo đa dạng. Ngoại trừ báo cáo dạng chỉ tiêu của nhóm TCTD, các báo cáo còn lại đều là báo cáo giấy hoặc file không cấu trúc, không đáp ứng được tiêu chuẩn cần thiết yêu cầu dữ liệu đầu vào cho ứng dụng phần mềm tổng hợp báo cáo tự động. Trong thời gian đầu hoạt động, hầu hết báo cáo được tổng hợp bán thủ công kết hợp ứng dụng nhiều giải pháp kỹ thuật tạm thời để khắc phục khó khăn. Để đáp ứng nhu cầu khai thác báo cáo của các đơn vị nghiệp vụ thuộc Ủy ban, đồng thời tiết kiệm thời gian, nâng cao năng suất, hiệu quả làm việc, việc nghiên cứu, ứng dụng một số giải pháp CNTT trong quản lý thông tin giám sát TTTC là hết sức cần thiết để giúp cho việc tổng hợp thông tin số liệu được nhanh chóng, kịp thời phục vụ vào hoạt động chuyên môn của Ủy ban. Xác định được những khó khăn và nhu cầu thông tin, ngay trong thời gian đâu khi triển khai thu thập thông tin báo cáo từ các TCTC, Ủy ban đã bắt tay nghiên cứu, triển khai nhiều giải pháp ứng dụng công nghệ nhận dạng, số hóa dữ liệu báo cáo từ các định dạng khác nhau (báo cáo giấy, các file cấu trúc .pdf, .doc, .xls,…), thiết lập mô hình để tiếp nhận báo cáo qua hệ thống email/FTP.

Quá trình tổ chức thu thập và xử lý thông tin số liệu tại Ủy ban

Số liệu được gửi về Ủy ban từ các định chế tài chính được lưu trữ trên hệ thống máy chủ đặt tại Trung tâm. Để đảm bảo thông tin phục vụ công tác chuyên môn của Ủy ban, Trung tâm xác định xử lý dữ liệu báo cáo tuân thủ các nguyên tắc cơ bản:

– Đối với báo cáo giấy, báo cáo file không cấu trúc, sau scan nhận dạng báo cáo và sử dụng công cụ khi chuẩn hóa sang nội dung số, các báo cáo này sẽ được cấu trúc điện tử để phục vụ khai thác trên phần mềm do Ủy ban xây dựng.

– Đối với các dữ liệu đã được phân loại, số hóa và tổ chức lưu trữ trên hệ thống cơ sở dữ liệu của Ủy ban.

– Để đảm bảo chất lượng báo cáo đã được chuyển hóa sang nội dung số, dữ liệu tổng hợp giám sát tài chính quốc gia được chính xác, định kỳ Trung tâm gửi các TCTC một số chỉ tiêu tổng hợp để yêu cầu đối chiếu, xác nhận.

Các báo cáo, số liệu từ năm 2008 đến nay đã được Ủy ban tổ chức quản lý, lưu trữ trên máy chủ thông qua hệ quản trị cơ sở dữ liệu chuyên dụng Oralce, đảm bảo tính hệ thống, kế thừa và an toàn thông tin.

 Một số tồn tại hạn chế

  1. Khó khăn về cơ chế thu thập báo cáo

Theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, mặc dù Ủy ban được phép tổ chức thu thập báo cáo từ các TCTC và các bộ, ngành chức năng nhưng trên thực tế việc cung cấp thông tin từ các tổ chức tài chính còn chậm và chưa chế tài để xử lý những trường hợp cung cấp thông tin chậm, thiếu, không chính xác…

Hiện nay hệ thông báo cáo của các TCTC do các Bộ chủ quản ban hành vẫn mang tính bảng biểu, chưa thiết kế khoa học và theo hướng ứng dụng CNTT nên gặp rất nhiều khó khăn trong việc tổng hợp thông tin.

  1. Về hạ tầng kỹ thuật

Từ năm 2008 đến 2017, cơ sở vật chất của Trung tâm còn hạn chế, chưa tương xứng với quy mô, chức năng và nhiệm vụ của Ủy ban.

Số lượng đầu mối cung cấp báo cáo lớn (trên 300 tổ chức) số lượng đầu báo cáo thu thập rất phức tạp, đa dạng, nhưng đội ngũ cán bộ làm trực tiếp của Trung tâm còn hạn chế. Các điều kiện về hạ tầng kỹ thuật chưa được đầu tư một cách đồng bộ.

  1. Về nguồn nhân lực

Với nhân sự của Trung tâm tổng cộng có 13 cán bộ, trong đó có 4 cán bộ nghiệp vụ, 06 cán bộ kỹ thuật và 03 lãnh đạo Trung tâm. Cán bộ nghiệp vụ và kỹ thuật đang phải đảm đương các công việc đan xen nhau. Khối lượng công việc phải xử lý quá lớn, diễn ra thường xuyên hàng ngày.

Với số lượng nhân sự như trên Trung tâm vừa phải duy trì các báo cáo hiện có, vừa phải đáp ứng sự thay đổi kịp thời các báo cáo khác do Bộ chủ quản thay đổi, đáp ứng xử lý yêu cầu khi có thêm các định chế tài chính mới (khối lượng tiếp nhận và xử lý báo cáo tương ứng các cơ quan quản lý các TCTD, Các Cty Chứng khoán, các Cty Bảo Hiểm..

            Đánh giá chung về công tác thu thập, quản lý thông tin của Ủy ban trong những năm qua

Công tác thu thập thông tin của Ủy ban giai đoạn đầu những năm 2008 – 2010 còn nhiều khó khăn về cơ chế thu thập thông tin, một số chỉ tiêu hợp nhất phục vụ các yêu cầu của chuyên môn. Là đơn vị đầu mối về thu thập, cung cấp thông tin số liệu, công tác quản lý thông tin được Trung tâm giám sát chặt chẽ. Báo cáo được gửi từ các định chế tài chính, những chỉ tiêu được tính toán cụ thể được chia sẻ qua hệ thống mạng của Ủy ban, đảm bảo tính kịp thời và an toàn thông tin.

Trong suốt quá trình hình thành và phát triển tới nay, Ủy ban đã không ngừng cải tiến và áp dụng nhiều giải pháp để hình thành nên hệ thống thông tin giám sát thị trường tài chính của Việt Nam. Không ngừng nâng cao, trau dồi kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ, khắc phục những khó khăn để tứng bước khẳng định mình, làm tốt hơn những nhiệm vụ mà Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tin tưởng giao phó.